Trả lời ngắn: Chọn trà thảo mộc không có lá trà thật: hoa cúc, lá dứa, vỏ quýt khô, bạc hà, gừng và sả là những thứ dễ mua và hợp ổ bánh mì chay nhất. Hoa và lá mỏng hãm bằng nước 90–95 °C trong 5 phút; vỏ khô, gừng, sả nên đun liu riu 5–10 phút. Uống chừng 150–200 ml, xong trước giờ ngủ khoảng một tiếng để khỏi phải dậy giữa đêm.
Đói lúc khuya, nhiều người cầm ổ bánh mì và theo thói quen pha thêm ly trà đá, ly trà sữa hoặc cà phê. Ăn xong thì no, nhưng nằm trằn trọc tới hai giờ sáng. Thủ phạm thường là caffeine, nằm trong cả những thứ nghe rất vô hại như trà lài, trà ô long hay ly trà sữa vị trái cây. Trà thảo mộc làm từ hoa, lá, vỏ và rễ của cây không phải cây trà nên không có caffeine, lại có mùi thơm đủ để bữa ăn khuya ấm hơn. Bài này nói rõ từng loại, cách pha cho đúng, loại nào hợp với kiểu nhân nào, và vài điểm cần lưu ý cho người có bệnh nền.
Thế nào là trà thảo mộc thật sự không caffeine
Mọi loại trà xanh, trà đen, ô long, trà trắng, trà lài, trà sen ướp đều làm từ lá cây trà, nên đều có caffeine, chỉ khác nhau về lượng. Trà thảo mộc, hay còn gọi là nước hãm thảo mộc, là thứ chỉ có hoa, lá, vỏ, rễ của cây khác. Khi mua gói trà túi lọc, đọc kỹ thành phần: thấy chữ "trà xanh", "green tea", "black tea", "lá trà", "guarana" hoặc "mate" là có caffeine, dù tên gói ghi "thảo mộc" hay "detox".
| Đồ uống | Có caffeine? | Ghi chú cho buổi khuya |
|---|---|---|
| Trà lài, trà sen ướp | Có | Nền là trà xanh, hoa chỉ để ướp hương |
| Trà sữa, hồng trà | Có | Nền trà đen hoặc ô long |
| Kombucha | Có, ít | Lên men từ trà, còn lại một phần caffeine |
| Ca cao nóng | Có, ít | Có theobromine và một lượng nhỏ caffeine |
| Hoa cúc, bạc hà, lá dứa | Không | Hợp nhất cho ăn khuya |
| Vỏ quýt khô, gừng, sả | Không | Ấm bụng, hợp trời lạnh, trời mưa |
| Atiso | Không | Dễ đi tiểu, nên uống ban ngày hơn |
Dòng atiso đáng để ý: không có caffeine nhưng nhiều người uống tối thấy phải dậy đi vệ sinh. Với ăn khuya, điều mình cần là ngủ liền một mạch, nên mình để atiso cho buổi chiều.
Năm loại dễ mua và cách pha từng loại
Hoa cúc
Dùng hoa cúc khô loại bông nhỏ, khoảng 2 g (chừng 1 muỗng canh hoa) cho 200 ml nước. Tráng hoa qua nước sôi 5 giây rồi đổ bỏ, sau đó hãm với nước 90–95 °C trong 4–5 phút. Hãm quá 7 phút nước bắt đầu đắng nhẹ. Trà hoa cúc có vị ngọt dịu, mùi thơm như táo chín, hợp với ổ bánh có vị ngọt hoặc phết bơ đậu phộng. Người dị ứng với phấn hoa họ cúc nên tránh.
Lá dứa
3–4 lá dứa tươi rửa sạch, cắt khúc 5 cm, buộc lại một bó. Đun với 500 ml nước, sôi rồi hạ lửa liu riu 7–8 phút đến khi nước có màu xanh vàng nhạt. Lá dứa thơm mùi cốm, không có vị chát, uống nóng hay để ấm đều được. Một nồi nhỏ uống được hai người, để bình giữ nhiệt tới sáng vẫn thơm.
Vỏ quýt khô
Vỏ quýt rửa thật kỹ bằng bàn chải trước khi gọt, cạo bớt phần cùi trắng, phơi hoặc sấy 60 °C cho khô giòn. Mỗi lần dùng 3–4 g (khoảng nửa vỏ một trái), đun liu riu với 250 ml nước 5 phút. Vị hơi đắng thanh, mùi cam quýt ấm, giúp bữa khuya có nhiều dầu như bánh mì chiên bớt ngấy. Vỏ có đốm mốc thì bỏ cả mẻ, đừng cạo phần mốc rồi dùng tiếp.
Bạc hà tươi
Một nắm nhỏ chừng 8–10 ngọn bạc hà, vò nhẹ trong lòng bàn tay, hãm với 200 ml nước 90 °C trong 5 phút. Uống ấm hoặc để nguội thêm đá. Bạc hà làm miệng mát sau ổ bánh nhiều sốt hoặc pate, nhưng người hay bị trào ngược nên uống ít, vì bạc hà có thể làm triệu chứng rõ hơn ở một số người.
Gừng sả
3 lát gừng dày 3 mm và 1 cây sả đập dập, đun với 300 ml nước, sôi rồi liu riu 8–10 phút. Đây là ly ấm bụng nhất trong danh sách, hợp đêm mưa hoặc phòng máy lạnh. Uống gừng quá đậm lúc bụng đói có thể nóng rát, nên ăn vài miếng bánh rồi mới uống. Bài trà gừng sả chanh nấu nhanh có thêm biến tấu có chanh cho buổi chiều.
Bảng nhiệt độ và thời gian hãm
Không có nhiệt kế thì canh như sau: nước vừa sôi để 1 phút là khoảng 95 °C, để 2 phút còn khoảng 90 °C. Hoa và lá mỏng dễ bị nước sôi sùng sục làm dậy mùi hăng; vỏ, rễ và thân thì cần đun mới ra hết mùi.
| Loại | Lượng cho 1 ly 200 ml | Cách | Nhiệt độ | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| Hoa cúc khô | 2 g | Hãm | 90–95 °C | 4–5 phút |
| Bạc hà tươi | 8–10 ngọn | Hãm | 90 °C | 5 phút |
| Lá dứa tươi | 2 lá | Đun liu riu | Sôi nhẹ | 7–8 phút |
| Vỏ quýt khô | 3 g | Đun liu riu | Sôi nhẹ | 5 phút |
| Gừng và sả | 3 lát gừng, 1 cây sả | Đun liu riu | Sôi nhẹ | 8–10 phút |
Pha trộn được không? Được, và mình hay trộn: hoa cúc với lá dứa cho vị ngọt thơm, vỏ quýt với gừng cho vị ấm, bạc hà với sả cho vị mát. Nguyên tắc là cho thứ cần đun vào trước, tắt bếp chờ 1–2 phút rồi mới thả hoa và lá mỏng vào hãm.
Ghép trà với kiểu ổ bánh ăn khuya
Bữa khuya nên nhẹ: nửa ổ hoặc một ổ nhỏ, nhân nóng ít dầu, ít ớt. Dưới đây là những cặp mình thấy hợp nhất sau nhiều đêm thử.
- Bánh mì que pate nấm nướng giòn đi với trà vỏ quýt gừng. Vị đắng thanh của vỏ quýt cắt cái béo của pate, gừng giữ bụng ấm.
- Ổ đậu hũ sả, có đồ chua đi với trà lá dứa. Lá dứa không chua, không đắng, không tranh vị với đồ chua trong ổ.
- Lát bánh nướng phết bơ đậu phộng chuối đi với trà hoa cúc. Ngọt dịu với ngọt dịu, hợp nhất cho người muốn có cảm giác như món tráng miệng.
- Ổ chiên hoặc nhiều sốt đi với bạc hà sả. Mát miệng, đỡ ngấy, nhưng người trào ngược nên chọn lá dứa thay vào.
Muốn biết bữa khuya nào nhẹ bụng nhất để nằm xuống không khó chịu, bài ăn khuya không nặng bụng có danh sách món và lượng. Còn nếu bạn hay thức khuya và sợ mất giấc, bài ăn khuya bánh mì chay mà không mất ngủ nói kỹ chuyện giờ ăn và thứ nên tránh.
Uống bao nhiêu và lúc mấy giờ
Lượng hợp lý là một ly 150–200 ml. Uống cả bình 500 ml lúc 11 giờ đêm thì dù không có caffeine, bạn vẫn sẽ thức dậy lúc 3 giờ để đi vệ sinh. Cố gắng uống xong trước khi nằm xuống khoảng 60 phút. Nếu ăn khuya lúc 11 giờ và đi ngủ lúc 12 giờ, rót một ly vừa, uống chậm cùng ổ bánh, phần trà còn lại trong ấm để sáng hôm sau.
Về nhiệt độ uống, nước nóng quá 65 °C làm bỏng niêm mạc miệng nếu uống vội. Rót ra để 3–4 phút, khi cầm ly thấy ấm tay chứ không nóng rát là vừa. Đường thì nên bớt: buổi khuya cơ thể cần ít năng lượng, một thìa cà phê đường phèn hay mật dừa cho cả ly là đủ, hoặc không đường cũng thơm.
Lưu ý cho người có bệnh nền, mang thai và trẻ nhỏ
Thảo mộc là thực phẩm, nhưng không phải lúc nào cũng vô hại với mọi người. Người đang mang thai, cho con bú, đang uống thuốc chống đông, thuốc huyết áp hay thuốc ngủ nên hỏi bác sĩ trước khi uống đều đặn bất kỳ loại thảo mộc nào, kể cả hoa cúc. Người bị trào ngược dạ dày nên thận trọng với bạc hà và gừng đậm. Cam thảo hay được trộn trong các gói "trà ngủ ngon", người tăng huyết áp nên tránh uống thường xuyên.
Với trẻ nhỏ, lá dứa và hoa cúc pha loãng là lựa chọn nhẹ nhất, nhưng không pha mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, đó là chuyện nên đi khám chứ không nên tự xử lý bằng trà; ly trà chỉ giúp bữa khuya dễ chịu hơn, không chữa được bệnh.
Pha sẵn một mẻ cho cả tuần
Nếu tuần nào bạn cũng làm ca khuya, nấu sẵn một nồi 1 lít lá dứa hoặc gừng sả, để nguội tự nhiên rồi rót vào chai thuỷ tinh sạch, cất ngăn mát và dùng trong 3 ngày. Tối cần chỉ rót ra hâm 1 phút. Hoa cúc và bạc hà thì không nên nấu sẵn vì để lâu mất mùi, dễ chua; hai thứ này hãm mỗi lần một ly. Đồ uống đã pha để ngoài nhiệt độ phòng qua đêm thì bỏ, nhất là có đường. Các món nước nấu sẵn khác cho tủ lạnh có ở bài nước mát nấu sẵn để trong tủ.
Câu hỏi thường gặp
Trà lài có caffeine không?
Có. Trà lài phổ biến là trà xanh ướp hoa lài, nên vẫn có caffeine như trà xanh. Muốn có mùi hoa mà không caffeine, hãy hãm riêng hoa cúc hoặc lá dứa.
Uống trà hoa cúc có giúp ngủ ngon không?
Nhiều người thấy dễ chịu và thư giãn hơn sau một ly ấm, nhưng mức độ khác nhau ở mỗi người. Nó không thay được thuốc hay điều trị; mất ngủ kéo dài thì nên đi khám.
Hãm trà thảo mộc bằng nước sôi 100 độ được không?
Với vỏ quýt, gừng, sả, lá dứa thì nên đun sôi liu riu. Với hoa cúc và bạc hà, nước sôi sùng sục làm mùi hăng và hơi đắng; để nước nghỉ 1–2 phút cho còn 90–95 °C rồi hãm sẽ thơm hơn.
Trà thảo mộc pha sẵn để được bao lâu?
Lá dứa, gừng sả nấu xong để nguội, chai sạch, ngăn mát dùng trong 3 ngày. Hoa cúc và bạc hà nên hãm mỗi lần một ly. Để ngoài nhiệt độ phòng qua đêm thì bỏ.
Gói trà túi lọc ghi "thảo mộc" có chắc không caffeine?
Không chắc. Nhiều gói trộn thêm trà xanh, trà đen hoặc guarana. Đọc bảng thành phần, thấy các chữ đó là có caffeine dù tên gói ghi thảo mộc hay detox.
Bà bầu uống trà lá dứa buổi tối được không?
Lá dứa thường được dùng trong nấu ăn hằng ngày, nhưng khi mang thai, mọi loại thảo mộc uống đều đặn nên hỏi bác sĩ trước. Uống ít, pha loãng và không thay nước lọc.
Ly trà ấm, nửa ổ bánh, rồi đi ngủ
Một ấm lá dứa hay vỏ quýt gừng là đủ để bữa khuya nhẹ nhàng mà không phải thao thức. Nếu đêm nào đói mà nhà hết đồ, Bánh Mì XANH — chuỗi bánh mì thuần chay ở TP.HCM có 5 tiệm mở 24h và giao tận nơi — vẫn bán lúc khuya; phần trà thì bạn tự pha ở nhà.