Trả lời ngắn: Cho 1 lít trà (4 ly), đun 1,2 lít nước với 30 g gừng thái lát mỏng và 3 cây sả đập dập, cắt khúc, sôi lăn tăn 10 phút. Tắt bếp, vớt bã, chờ 2–3 phút cho bớt sôi rồi vắt nửa trái chanh vào, ngọt bằng 2–3 muỗng canh mật mía hoặc đường thốt nốt thay mật ong nếu bạn ăn thuần chay. Cả quá trình khoảng 15 phút, uống nóng với ổ bánh mì vừa nướng.
Ngày mưa dầm, ổ bánh mì nóng mà đi với ly cà phê đá thì lệch tông. Một ấm trà gừng sả chanh cay ấm, thơm sả, chua nhẹ lại hợp hẳn: vị cay gừng cắt bớt béo của pate và đậu chiên, mùi sả làm sạch miệng giữa các miếng cắn. Món này cũng không cần dụng cụ gì đặc biệt, chỉ một nồi nhỏ, một cái rây. Bài dưới ghi đúng lượng mình hay nấu, cách chỉnh theo khẩu vị và những lỗi làm trà bị đắng hoặc nhạt.
Nguyên liệu cho 1 lít
| Nguyên liệu | Lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nước | 1,2 lít | hao khoảng 200 ml khi đun 10 phút |
| Gừng tươi | 30 g (một nhánh cỡ ngón cái dài) | gừng già cay hơn, gừng non thơm dịu |
| Sả cây | 3 cây, khoảng 60 g | lấy phần gốc trắng và một đoạn thân xanh |
| Chanh | nửa trái, khoảng 15–20 ml nước cốt | chanh ta thơm hơn chanh không hạt |
| Mật mía hoặc đường thốt nốt | 2–3 muỗng canh | tuỳ độ ngọt, có thể bỏ |
| Lá dứa (tuỳ chọn) | 2 lá, thắt nút | thêm mùi thơm dịu |
Mật mía (rỉ đường mía đặc) có vị caramen hơi đắng, hợp với gừng. Đường thốt nốt ngọt thanh, thơm. Đường phèn cho trà trong và ngọt dịu. Cả ba đều là lựa chọn thuần chay; mật ong thì không được tính là thuần chay vì là sản phẩm từ ong, và tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng.
Chọn gừng và sả ở chợ
Gừng ngon cho trà là nhánh chắc, vỏ căng, bẻ ra nghe giòn và thấy thớ không quá xơ. Gừng già vỏ sẫm, nhăn nhẹ thì cay nồng, hợp ngày lạnh; gừng non vỏ mỏng, màu vàng nhạt, có chút hồng ở mắt thì thơm và dịu. Tránh nhánh mềm, có vết thâm hay mốc trắng ở chỗ gãy. Gừng cất ngăn mát trong túi giấy được khoảng 2–3 tuần; muốn lâu hơn thì thái lát, cấp đông, lấy ra nấu thẳng không cần rã.
Sả nên chọn cây to bằng ngón tay, gốc trắng mập, lá còn xanh, bóp phần gốc thấy dầu thơm dính tay. Sả nhỏ như que, gốc teo thường ít tinh dầu. Một bó sả mua về dùng không hết thì cắt khúc, cho túi zip cấp đông; sả đông nấu trà vẫn thơm, chỉ hơi mềm khi đập.
Các bước nấu 15 phút
- Sơ chế gừng (2 phút): rửa sạch, cạo vỏ bằng mép muỗng hoặc để nguyên vỏ nếu gừng non sạch. Thái lát mỏng khoảng 2 mm theo chiều dọc thớ. Muốn cay nhanh thì đập dập rồi mới thái.
- Sơ chế sả (2 phút): bóc một lớp vỏ ngoài già, cắt bỏ rễ, dùng sống dao đập dập cả cây, cắt khúc 5–6 cm. Đập dập giúp tinh dầu ra nhanh hơn thái lát.
- Đun (10 phút): cho gừng, sả, lá dứa vào nồi nước nguội, bật lửa lớn đến khi sôi, hạ nhỏ cho sôi lăn tăn 10 phút, đậy hé nắp.
- Lọc (1 phút): tắt bếp, vớt bã hoặc rót qua rây.
- Chanh và ngọt: đợi 2–3 phút cho trà xuống dưới 90 °C, vắt chanh vào, khuấy mật mía hoặc đường cho tan. Nếm và chỉnh.
Bã gừng sả có thể đun thêm lần hai với 600 ml nước trong 10 phút; nước thứ hai nhạt hơn, hợp uống thay nước lọc trong ngày.
Chỉnh độ cay, độ chua, độ ngọt
Mỗi nhà một khẩu vị. Mình chỉnh theo bảng dưới, tính cho cùng 1 lít:
| Muốn | Gừng | Sả | Chanh | Thời gian đun |
|---|---|---|---|---|
| Dịu, cho trẻ lớn và người không quen cay | 15 g gừng non | 4 cây | nửa trái | 8 phút |
| Cân bằng (mặc định) | 30 g | 3 cây | nửa trái | 10 phút |
| Cay ấm cho ngày mưa lạnh | 50 g gừng già đập dập | 3 cây | 1/3 trái | 15 phút |
| Thơm sả là chính | 15 g | 5 cây | nửa trái | 10 phút |
Trẻ nhỏ uống trà gừng nên cho loãng và ít ngọt. Người đang dùng thuốc thường xuyên, người có bệnh dạ dày hay đang mang thai muốn uống trà gừng mỗi ngày thì nên hỏi bác sĩ, vì gừng liều cao không hợp với tất cả mọi người.
Lỗi làm trà đắng hoặc nhạt
- Cho chanh vào lúc đang sôi: nước cốt chanh đun sôi mất mùi thơm tươi, và nếu thả cả lát chanh có vỏ vào nồi sôi lâu thì vỏ và hạt tiết vị đắng. Luôn vắt chanh sau khi tắt bếp.
- Đun gừng quá lâu với lửa lớn: trên 20 phút sôi mạnh, trà cay gắt và hơi đắng. Giữ sôi lăn tăn.
- Thái sả lát mỏng ngang: sả thái lát cho mùi nhẹ hơn đập dập, lại khó lọc. Đập dập cả cây rồi cắt khúc là gọn nhất.
- Dùng sả để lâu đã khô: sả khô xơ, ít tinh dầu, trà nhạt. Chọn cây sả chắc, gốc trắng, bóp thấy thơm.
- Cho mật mía quá tay: mật mía đậm màu, cho nhiều làm trà nâu đục và át mùi sả. Bắt đầu với 2 muỗng, nếm rồi thêm.
Đi với ổ bánh mì nào
Trà gừng sả chanh hợp nhất với ổ bánh có vị béo hoặc đậm: pate nấm, đậu hũ chiên giòn, xá xíu chay, chả lụa chay áp chảo. Vị cay ấm làm nhẹ miệng sau miếng béo. Với ổ bánh mì nướng muối ớt chay, trà lại làm dịu vị cay, cách làm món này có ở bài bánh mì nướng muối ớt chay tại nhà.
Ngày mưa, mình hay làm một bữa xế đơn giản: một ổ bánh mì nướng giòn chấm súp, một ly trà gừng. Nếu cần ý tưởng súp đặc để chấm, xem bài súp đặc chấm bánh mì. Những ngày nắng thì để trà nguội, rót qua đá, thêm vài lá bạc hà, trà thành thức uống mát đi kèm ổ bánh trưa.
Nấu sẵn, giữ ấm và để tủ lạnh
Một mẻ 1 lít uống hết trong buổi sáng thì giữ trong bình giữ nhiệt đã tráng nước sôi, trà còn ấm 4–6 tiếng. Muốn nấu cho cả 2–3 ngày, làm thế này:
- Nấu đặc gấp đôi: 60 g gừng, 6 cây sả trong 1,2 lít nước, đun 12 phút.
- Lọc, chưa cho chanh và đường, để nguội trong vòng 1 giờ.
- Rót vào chai thuỷ tinh sạch, đậy kín, cất ngăn mát. Dùng trong 3 ngày.
- Khi uống: pha 1 phần trà đặc với 1 phần nước sôi, vắt chanh, thêm ngọt.
Trà để tủ lạnh có mùi chua lạ, đục bất thường hoặc có váng thì đổ đi. Đừng để trà đã pha chanh đường ở nhiệt độ phòng qua đêm.
Biến tấu theo mùa
Cùng một khung nấu, đổi vài nguyên liệu là có thêm ba bốn loại trà khác để xoay vòng mùa mưa:
- Thêm quế và hồi: 1 thanh quế nhỏ, 1 bông hồi đun cùng gừng, hợp ngày lạnh cuối năm.
- Thêm sả và lá chanh: 3 lá chanh vò, thơm hơn, bớt nửa trái chanh còn 1/3.
- Thêm cam: thay chanh bằng nửa trái cam vắt, vị ngọt tự nhiên, giảm đường.
- Thêm nghệ tươi: 10 g nghệ thái lát, trà vàng óng, mùi đất nhẹ.
Muốn đổi sang loại trà khác uống kèm bánh mì, chuyên mục đồ uống đi kèm có trà, sữa hạt và nước mát nấu sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Trà gừng sả chanh nấu bao lâu là được?
Đun gừng và sả sôi lăn tăn khoảng 10 phút là đủ ra vị. Muốn cay đậm thì 15 phút với gừng đập dập. Chanh luôn cho sau khi tắt bếp để giữ mùi tươi và tránh đắng.
Người ăn thuần chay dùng gì thay mật ong trong trà gừng?
Mật mía, đường thốt nốt, đường phèn hoặc siro lá dứa đều là lựa chọn thuần chay. Mật mía hơi đắng hợp gừng, đường thốt nốt ngọt thanh. Bắt đầu với 2 muỗng canh cho 1 lít rồi nếm chỉnh.
Vì sao trà sả chanh bị đắng?
Thường do cho chanh có vỏ vào nồi đang sôi, hoặc đun gừng quá lâu với lửa lớn. Vắt nước cốt chanh khi trà đã tắt bếp vài phút và giữ sôi lăn tăn khoảng 10 phút là tránh được.
Trà gừng nấu sẵn để được mấy ngày?
Bản đặc chưa cho chanh đường, để nguội nhanh và cất chai kín ngăn mát, dùng trong khoảng 3 ngày. Có mùi chua lạ, váng hoặc đục bất thường thì bỏ. Trà đã pha chanh đường không để qua đêm ngoài tủ.
Trẻ em uống trà gừng sả được không?
Trẻ lớn có thể uống bản pha loãng, ít gừng, ít ngọt. Trẻ nhỏ thì nên hỏi bác sĩ nhi trước. Không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi.
Có cần gọt vỏ gừng khi nấu trà?
Không bắt buộc. Gừng non vỏ mỏng, rửa sạch là dùng được cả vỏ. Gừng già vỏ dày, nhiều đất thì cạo vỏ bằng mép muỗng cho trà trong và sạch vị.
Một ấm trà nóng cho ổ bánh ngày mưa
Mười lăm phút đứng bếp là có một lít trà cay ấm đủ cho cả nhà. Ngày mưa không muốn ra đường, đặt thêm bánh từ Bánh Mì XANH — chuỗi bánh mì thuần chay ở TP.HCM, 5 tiệm mở 24h, có giao tận nơi — rồi pha ấm trà chờ bánh tới.