Trả lời ngắn: Mỗi dịp chọn một bảng màu ba màu và đúng một "điểm nhấn" giữa bàn: Trung thu dùng vàng cam, nâu gỗ, xanh lá với đèn lồng và mâm bưởi; Tết dùng đỏ, vàng, xanh lá với cành mai hoặc đào và đĩa trái cây; Giáng sinh dùng xanh thông, đỏ, trắng với cành lá xanh và nến. Phần còn lại là khăn, lá chuối, đĩa sẵn có. Đồ trang trí đặt cao hơn hoặc ngoài lối gắp, không để lá, hoa, kim tuyến chạm vào đồ ăn.
Bàn bánh mì chay tự kẹp là kiểu đãi khách rất hợp với dịp lễ trong nhà: chuẩn bị trước được, ai đến muộn vẫn có món, trẻ con thích tự làm. Nhưng nếu bày y như bữa sáng thường ngày thì thiếu không khí. Ngược lại, mua cả thùng đồ trang trí cho một buổi tối thì tốn và chật nhà. Cách mình làm là chọn bảng màu trước, rồi đi một vòng nhà tìm đồ có sẵn khớp màu, chỉ mua thêm một hai thứ tươi (lá, hoa, trái cây) dùng xong là ăn hoặc bỏ. Bài này đi qua nguyên tắc chung và cách bày cụ thể cho ba dịp lớn trong năm.
Nguyên tắc chung trước khi vào từng dịp
Bàn ăn là chỗ để ăn trước, chỗ để ngắm sau. Mấy nguyên tắc này giữ cho bàn đẹp mà vẫn dùng được:
- Ba màu là đủ. Một màu chủ cho khăn hoặc lót, một màu phụ cho đĩa và đồ trang trí, một màu nhấn nhỏ (đỏ của ớt, cam của đồ chua). Bánh mì, đậu hũ, nấm đã mang sẵn màu nâu vàng, đừng thêm quá nhiều màu nóng.
- Điểm nhấn đặt giữa, thấp hoặc rất cao. Cành hoa, đèn lồng giữa bàn phải thấp dưới 30 cm để hai người đối diện vẫn nhìn thấy nhau, hoặc treo cao trên 60 cm phía trên bàn.
- Lối gắp phải trống. Đồ trang trí không đặt giữa người và khay nhân. Mỗi khay chừa ít nhất 10 cm khoảng trống phía trước.
- Không để đồ trang trí chạm vào đồ ăn. Lá, hoa mua ngoài có thể có thuốc bảo vệ thực vật; kim tuyến, giấy màu có thể phai. Lót lá chuối, lá dong đã rửa và lau khô cho đồ ăn, còn hoa lá trang trí thì đặt riêng.
- Nến và lửa phải xa khăn giấy, xa tầm tay trẻ. Dùng nến trong cốc thuỷ tinh, đặt trên đĩa, hoặc dùng đèn LED.
| Dịp | Màu chủ | Màu phụ | Màu nhấn | Điểm nhấn giữa bàn |
|---|---|---|---|---|
| Trung thu | Nâu gỗ, be | Vàng cam | Xanh lá đậm | Mâm bưởi, hồng, đèn lồng giấy treo cao |
| Tết | Đỏ | Vàng | Xanh lá non | Bình cành mai hoặc đào thấp, đĩa quất |
| Giáng sinh | Xanh thông | Trắng | Đỏ | Vòng lá xanh nằm, nến trong cốc |
Trung thu: bàn gỗ, đèn lồng, mâm bưởi
Trung thu là dịp có trẻ con, nên bàn nên thấp, gần sàn hoặc trải chiếu ra sân, ban công. Nếu nhà có bàn gỗ thì không cần khăn, mặt gỗ đã đủ ấm. Không có thì dùng khăn vải thô màu be hoặc chiếu cói.
- Lót lá chuối dọc giữa bàn thành một dải rộng 25–30 cm. Lá rửa sạch, lau khô, hơ qua lửa vài giây cho mềm, không rách khi gấp.
- Đặt bánh mì trên dải lá: ổ nhỏ (bánh mì que hoặc bánh mì mini 30–40 g) xếp chéo, hợp với tay trẻ.
- Mâm trái cây ở một đầu bàn: một trái bưởi, vài trái hồng, chuối, đặt trên mâm tre hoặc khay gỗ. Đây cũng là món tráng miệng, không chỉ để ngắm.
- Đèn lồng giấy treo trên cao hoặc treo cành cây ngoài ban công, không đặt trên bàn. Đèn lồng ngôi sao có nến bên trong đặt ở bàn rất dễ cháy giấy.
- Nhân hợp dịp: nấm xào sả, đậu hũ chiên giòn, chả lụa chay. Thêm một đĩa bánh mì nướng mỡ hành chay hoặc nướng muối ớt chay cắt khúc làm món nhón tay cho trẻ.
Một mẹo cho trẻ: chuẩn bị một khay nhỏ để trẻ tự kẹp ổ mini, đặt sẵn đậu hũ cắt que, dưa leo, sốt mayo chay trong chai bóp. Trẻ tự làm thì ăn nhiều hơn hẳn. Cách bày một khay cho trẻ tự kẹp có trong bài bàn bánh mì chay cho trẻ tự kẹp.
Tết: đỏ vàng, nhưng đừng đỏ hết
Lỗi phổ biến nhất của bàn Tết là đỏ từ khăn, đĩa, khăn giấy đến đồ trang trí, nhìn chói và món ăn chìm mất. Mình chọn đỏ cho khăn trải hoặc tấm runner giữa bàn, còn đĩa dùng trắng hoặc men sứ có viền, để màu nâu vàng của bánh mì, màu cam của đồ chua nổi lên.
- Khăn: runner đỏ rộng 30–35 cm chạy dọc bàn, hai bên để lộ mặt bàn hoặc khăn trắng.
- Điểm nhấn: bình thấp cắm vài cành mai hoặc đào ngắn, cao dưới 30 cm, hoặc một đĩa quất trái để nguyên cành lá. Cành mai to để ở góc phòng, không lên bàn.
- Đồ ăn hợp dịp: ngoài nhân thường, thêm chả lụa chay cắt hình hoa, giò thủ chay, dưa món (đu đủ, cà rốt, củ cải phơi). Đồ chua ngày Tết làm vị chua ngọt đậm hơn bình thường để ăn đỡ ngán.
- Lưu ý cho Phật tử: nhiều nhà ăn chay ngày Tết vẫn có dưa kiệu trên bàn. Kiệu thuộc nhóm ngũ vị tân, nếu khách giữ giới thì để đĩa kiệu riêng, có muỗng riêng, và nói với khách.
Ngày Tết người đến người đi liên tục, nên mình không bày hết một lần. Khay nhân bày một nửa, phần còn lại trong tủ lạnh; bánh mì nướng theo mẻ 4–6 ổ. Đồ ăn đã bày quá 2 giờ thì dọn, trời nóng miền Nam thì 1 giờ. Gợi ý thực đơn đãi khách ngày Tết bằng bánh mì chay có ở bài đãi khách bánh mì chay ngày Tết.
Giáng sinh: xanh thông, trắng và nến
Bàn Giáng sinh hợp với bữa tối, ánh nến và một chút món nóng. Bánh mì chay lúc này không phải ổ kẹp sẵn mà là bánh mì xé chấm với súp, sốt vang chay hoặc ragu.
- Khăn trắng hoặc kem trải toàn bàn. Không có khăn trắng thì dùng mặt bàn gỗ, đặt mỗi chỗ ngồi một miếng lót xanh đậm.
- Vòng lá xanh nằm giữa bàn: cành thông nhựa có sẵn, hoặc cành lá thật như lá nguyệt quế, lá trầu bà, cành tùng mua ở chợ hoa, xếp thành vòng hoặc dải dài. Đặt trên một tấm lót riêng, không để lá chạm khay thức ăn.
- Nến trong cốc thuỷ tinh, 3–5 cốc thấp đặt trong vòng lá, cách khăn giấy và lá khô ít nhất 10 cm. Nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo thì dùng nến LED.
- Màu đỏ đến từ đồ ăn: cà chua bi, ớt chuông đỏ nướng, củ dền ngâm chua, trái lựu. Không cần thêm đồ trang trí đỏ.
- Món chính: một nồi súp hoặc sốt nóng giữa bàn, bánh mì baguette cắt xéo dày 2 cm, nướng lại 3 phút ở 180 °C, xếp trong rổ lót khăn vải để giữ ấm.
Sốt vang chay nấm đùi gà, súp hành tây kiểu Pháp bản chay là hai món mình hay chọn, công thức ở bài sốt vang chay nấm đùi gà chấm bánh mì và bài súp hành tây kiểu Pháp bản chay trong chuyên mục súp. Với khách giữ giới không ăn ngũ vị tân, chọn sốt vang không hành tỏi thay vì súp hành tây.
Dùng lại đồ có sẵn, mua thêm gì cho đáng
Mỗi năm ba dịp, nếu dịp nào cũng mua mới thì tủ đồ đầy dần mà ít dùng. Mình giữ một thùng nhỏ cho đồ dùng lại được qua cả ba dịp, và chỉ mua đồ tươi theo mùa.
| Đồ dùng lại | Trung thu | Tết | Giáng sinh |
|---|---|---|---|
| Khăn runner vải thô be | Dùng làm nền | Lót dưới runner đỏ | Dùng làm nền |
| Khay gỗ, mâm tre | Mâm trái cây | Khay bánh mứt, quất | Rổ bánh mì |
| Cốc thuỷ tinh thấp | Cắm hoa cúc nhỏ | Cắm cành mai ngắn | Đựng nến |
| Đĩa trắng cùng bộ | Dùng | Dùng | Dùng |
| Lá chuối (mua tươi) | Lót dải giữa | Lót khay giò, chả | Ít dùng |
Đồ tươi nên mua vào sáng hôm tiệc: lá chuối, hoa, trái cây, cành lá. Lá chuối để quá một ngày sẽ rách mép và xỉn màu. Hoa có mùi rất nồng như huệ, ly không đặt lên bàn ăn vì át mùi đồ ăn, để ở bàn nước hoặc phòng khách. Nhiều ý tưởng phối màu khăn, đĩa nằm trong bài khăn trải bàn màu nền cho bữa bánh mì chay và bài hoa, cây xanh trên bàn bánh mì chay.
Câu hỏi thường gặp
Lót lá chuối dưới bánh mì có an toàn không?
An toàn nếu lá được rửa kỹ dưới vòi nước, lau khô và hơ qua lửa cho mềm. Không dùng lá đã héo, rách hoặc có đốm đen. Lá chỉ để lót, không ăn.
Đặt nến trên bàn ăn có trẻ nhỏ thì làm sao cho an toàn?
Dùng nến LED, hoặc nến thật trong cốc thuỷ tinh dày đặt giữa bàn, xa mép ít nhất 30 cm và xa khăn giấy, lá khô. Không dùng đèn lồng có nến bên trong đặt trên bàn.
Bàn nhỏ 4 người thì trang trí ngày lễ thế nào cho không chật?
Bỏ điểm nhấn giữa bàn, thay bằng đồ treo phía trên hoặc đặt trên kệ cạnh bàn. Trên bàn chỉ giữ khăn đúng màu và một cốc hoa nhỏ ở mép trong.
Món bánh mì chay nào hợp bữa Giáng sinh?
Bánh mì baguette cắt xéo nướng lại, ăn chấm với súp hành tây chay, sốt vang chay hoặc ragu nấm. Thêm một đĩa rau củ nướng có cà chua bi, ớt chuông đỏ là đủ màu đỏ xanh cho bàn.
Có nên dùng khăn trải bàn đỏ toàn bộ ngày Tết không?
Khăn đỏ toàn bàn dễ làm món ăn chìm màu và lộ vết dầu. Nên dùng runner đỏ chạy giữa, hai bên để trắng hoặc mặt gỗ, đĩa trắng để bánh mì và đồ chua nổi lên.
Ba dịp lễ, một thùng đồ dùng lại
Chọn ba màu, một điểm nhấn, giữ lối gắp trống là bàn bánh mì chay ngày lễ đã khác hẳn ngày thường. Muốn biết cần bao nhiêu ổ và bao nhiêu nhân cho số khách của mình, dùng công cụ tính suất tiệc.